ruimtevaarders

LENZ IN ETCETERA

 

19.02.2014 | ETCETERA | Tom Rummens

 

 

LENZ

 

Voor zijn nieuwste voorstelling baseert Piet Arfeuille zich op de onafgewerkte novelle Lenz van Georg Büchner. Het werd geen bewerking, al is Arfeuilles Lenz zowel thematisch als stilistisch duidelijk op Büchners koortsige tekst gebaseerd. Het levert een voorstelling op die mateloos fascinerend is, maar die tegelijk onaangenaam ondoorgrondelijk blijft.
Büchner stierf op drieëntwintigjarige leeftijd, en liet Lenz onafgewerkt achter. Dat lees je uiteraard. Het zijn fragmenten, eerder dan een afgewerkte tekst. Het hoofdpersonage Lenz is een dichter die de Sturm und Drang beleeft zoals die beleefd moet worden: voor de volle honderd procent en zonder compromissen. Niet alsof, maar omdat het leven er werkelijk van afhangt. De dichter heeft geen keuze. De wispelturigheid is de zijnstoestand die hem ongevraagd en onophoudelijk overvalt. Hij zoekt rust in de bergen, waar hij logeert bij een dominee. Maar de gedroomde rust vindt hij niet: de twijfel en het gevoel dat alles tekortschiet houdt onophoudelijk huis in zijn hoofd en in zijn leden.

 

Voor die zijnstoestand bedacht Arfeuille een onvergetelijke openingsscène. De berg waarop Lenz woont, wordt verbeeld door een hellend vlak van houten platen, doormidden gespleten als sloeg de bliksem er genadeloos in. Onderaan staat een miniatuurhuisje, een kleine haven van gezelligheid misschien, of toch tenminste een schuilplek die wat warmte biedt. Later in de voorstelling zal zelfs dat verdwijnen, maar ook nu het er staat is dit landschap een symbool voor leegte en kilheid: een onherbergzame vlakte is het, een plek waar je niet zou willen sterven. Met een oorverdovende soundscape en een reeks uitermate effectief gebruikte stroboscoopeffecten wordt deze leegte onverdroten binnengekeild in de vooralsnog nietsvermoedende hoofden van het publiek. Het samenspel van licht (Jan Maertens) en geluid (Raf Enckels) resulteert hier in een ronduit imponerende definitie van het Unheimliche. Een warmer welkom was niet ondenkbaar, maar de toon is wel gezet.

 

Nog niet voldoende, moet Arfeuille gedacht hebben, want vervolgens horen we nieuwsstemmen door de speakers ratelen. Ze schetsen een beeld van een wereld die dolgedraaid is. Het gaat over kippenfabrieken en de teloorgang van onze politieke idealen. Over het failliet van de gezondheidszorg en van ons pensioenstelsel, over het gat dat de financiële crisis heeft geslagen en over het feit dat onze staatsschuld te groot is om ooit op redelijke wijze afgelost te kunnen worden. Met andere woorden, het gaat over de toestand van onze wereld. Met een donkere bril bekeken, dat wel, maar ondubbelzinnig: onze wereld.

 

Vervolgens zien we Lenz. Acteur Thomas Janssens komt op, doet zijn kleren uit en beeldt een mens uit die worstelt met zichzelf en de elementen. De mens is een worm: naakt, kronkelend en kruipend, volstrekt hulpeloos overgeleverd aan krachten die hem constant te boven gaan. Het is een door en door pessimistisch mensbeeld, dat zeker, maar er valt wat voor te zeggen.
In wat volgt gaat Lenz verschillende dialogen aan met Oberlin, de dominee, afgewisseld met ijlende monologen, preken eigenlijk. Alles cirkelt rond de onmogelijkheid om werkelijk vooruitgang te boeken, alles resulteert in een uitzichtloos slachtofferschap. Het verliezen, of beter gezegd: het niet kunnen winnen van de vreselijke wereld om ons heen, staat centraal in
de hele voorstelling. Lenz wil heel graag vechten, hij wil springen, soms huppelt hij zelfs een beetje. Maar het helpt niet. De wereld slaat, maar zalft slechts sporadisch en in geen geval genoeg. Zelfs zelfmoord plegen vindt hij niet echt de moeite waard. Hoe uitzichtloos kan het leven zijn als zelfs een zelfgekozen dood geen betekenis meer heeft?

 

Janssens geeft gestalte aan een getormenteerde Lenz, die tegelijk jong en onbezonnen lijkt te zijn. Oud, of in ieder geval illusieloos van geest, maar met de goesting van een jong en dartel veulen. De acteerstijl van Janssens, waarbij alles uit het hoofd lijkt te komen en maar heel weinig uit het lichaam, laat staan uit de buik, doet aan dat personage eigenlijk te kort. Dat is spijtig: Lenz lijkt hier naar voren te komen als een personage dat weliswaar begrijpt dat hij in de rats zit, maar dat die miserie niet werkelijk doorvoelt of beleeft. Het maakt van Lenz een personage dat niet echt geloofwaardig overkomt. Dat is heel anders voor de veel kleinere rol die Jorre Vandenbussche speelt, de rol van Oberlin, de dominee, die veel evenwichtiger vorm krijgt bij Vandenbussche.

 

Maar Lenz lijdt vooral onder het gewicht van het teveel. De referenties die Arfeuille in deze tekst gestopt heeft lijken eindeloos en staan een helder verhaal in de weg. Hoe compact deze voorstelling ook lijkt te zijn, je loopt als toeschouwer hopeloos verloren in dit woud aan betekenissen, subteksten en verwijzingen. Helder is het allemaal niet, en dat gebrek aan helderheid creëert meer afstand dan goed is. Na het schitterende, kraakheldere openingsbeeld lijkt Lenz te verworden tot een al te gecondenseerd en mistig manifest: je zit erbij en kijkt ernaar, maar hebt niet echt het gevoel dat dit ook weleens over jezelf zou kunnen gaan. Het is de vraag of dat de bedoeling was. Te vrezen valt van niet.

 

> http://www.e-tcetera.be/piet-arfeuille-lenz

 


19.02.2014 | LENZ ETCETERA



NEWS ARCHIVE

01.07.2018 | INTERVIEW ANNE-CÉCILE VANDALEM LE MONDE (FR)

01.07.2018 | REVIEW ARCTIQUE THEATRAL MAGAZINE (FR)

26.06.2018 | DAS FRAÜLEIN INSTAGRAM TAKEOVER

16.05.2018 | TEASER ARCTIQUE

22.02.2018 | RECENSIE ARCTIQUE IOGAZETTE

31.01.2018 | REVIEW ARCTIQUE RTBF.BE (FR)

30.01.2018 | VISITE AU THÉÂTRE NATIONAL

26.01.2018 | ARCTIQUE DEMANDEZLEPROGRAMME

25.01.2018 | RECENSIE ARCTIQUE LE VIF (FR)

25.01.2018 | RECENSIE ARCTIQUE L’ECHO (FR)

25.01.2018 | AANKONDIGING ARCTIQUE LA LIBRE (FR)

24.01.2018 | INTERVIEW ANNE-CÉCILE VANDALEM BX1

22.01.2018 | INTERVIEW ANNE-CÉCILE VANDALEM BRUZZ.BE

16.01.2018 | VIDEO ARCTIQUE THÉÂTRE NATIONAL

29.12.2017 | DE STANDAARD TIPT ARCTIQUE

30.08.2017 | START BOUW ARCTIQUE

26.03.2017 | RECENSIE KLOK VAN A IN DE VOLKSKRANT

21.03.2017 | RECENSIE KLOK VAN A IN DE THEATERKRANT

13.03.2017 | AANKONDIGING KLOK VAN A OMROEP ZEELAND

07.11.2016 | TRISTESSES RTBF

03.10.2016 | TRISTESSES MEILLEUR SPECTACLE PRIX DE LA CRITIQUE

03.10.2016 | L’ECHO PRIX DE LA CRITIQUE TRISTESSES

30.06.2016 | TRISTESSES PRIX DE LA CRITIQUE

30.05.2016 | GAZ OP TAZ 2016

26.05.2016 | RUIMTEVAARDERS FACEBOOK

10.05.2016 | TRISTESSES TRAILER

09.05.2016 | INTERVIEW VIVIANE DE MUYNCK NACHTKRITIK (DE)

29.04.2016 | RECENSIE TRISTESSES MOUVEMENT (FR)

20.04.2016 | RECENSIE TRISTESSES RTBF (FR)

20.04.2016 | RECENSIE TRISTESSES LE SOIR (FR)

15.04.2016 | RECENSIE TRISTESSES LE VIF (FR)

12.04.2016 | REVIEW TRISTESSES L’ECHO (FR)

12.04.2016 | RECENSIE TRISTESSES LA LIBRE (FR)

08.04.2016 | INTERVIEW ANNE-CÉCILE VANDALEM BRUZZ (FR)

08.04.2016 | TRISTESSES L’ECHO (FR)

06.04.2016 | TRISTESSES LE SOIR (FR)

05.04.2016 | RECENSIE LILIOM 8WEEKLY (nl)

04.04.2016 | INTERVIEW JULIE VAN DEN BERGHE NPO

04.04.2016 | RECENSIE LILIOM DE VOLKSKRANT

04.04.2016 | RECENSIE LILIOM NOORDHOLLANDS DAGBLAD

04.04.2016 | RECENSIE LILIOM PAROOL (nl)

04.04.2016 | RECENSIE LILIOM NRC

02.04.2016 | RECENSIE LILIOM RIRO

02.04.2016 | RECENSIE LILIOM THEATERKRANT

02.04.2016 | EELCO SMITS NOOIT MEER SLAPEN OP NPO

02.04.2016 | LILIOM TRAILER

31.03.2016 | RECENSIE LE GRAND CIRQUE KAROO (FR)

26.03.2016 | RECENSIE LE GRAND CIRQUE KNACK

25.03.2016 | RECENSIE LE GRAND CIRQUE DESTANDAARD

24.03.2016 | RECENSIE LE GRAND CIRQUE LALIBRE.BE (FR)

20.03.2016 | RECENSIE LE GRAND CIRQUE DEMORGEN

20.03.2016 | INTERVIEW SIMON DE VOS RADIO KLARA (NL)

08.03.2016 | TEASER LE GRAND CIRQUE

02.01.2016 | BEST WISHES FOR 2016

20.12.2015 | SLUMBERLAND CD & THEATRE NOW PRIJS

03.12.2015 | VACATURE STAGAIR ASSISTENT SCENOGRAFIE

30.10.2015 | GAZ TRAILER

01.10.2015 | GAZ OP TOUR

11.06.2015 | SLUMBERLAND SELECTED FOR THEATERFESTIVAL 2015

20.04.2015 | RECENSIE GAZ IN DE STANDAARD

20.04.2015 | REPORTAGE GAZ WTV

18.04.2015 | RECENSIE GAZ IN FOCUS KNACK

18.04.2015 | RECENSIE GAZ CUTTING EDGE

16.03.2015 | TOM LANOYE OP POMPIDOU (klara)

03.04.2015 | INTERVIEW TOM LANOYE OP WTV

03.04.2015 | GAZ OP HOERA CULTUUR!

01.04.2015 | INTERVIEW MET VIVIANE DE MUNCK

26.03.2015 | XS FESTIVAL

20.02.2015 | RECENSIE SNEEUW KNACK

15.02.2015 | BESPREKING SNEEUW IN DE THEATERKRANT

13.02.2015 | RECENSIE SNEEUW IN DE STANDAARD

10.02.2015 | RECENSIE SLUMBERLAND DE MORGEN

10.02.2015 | IVANOV INTERVIEW OP INFOCULTUUR

04.02.2015 | RECENSIE SLUMBERLAND IN KNACK

02.02.2015 | RECENSIE SLUMBERLAND DE STANDAARD

29.01.2015 | RECENSIE IVANOV DEMORGEN ****

28.01.2015 | RECENSIE IVANOV KNACK ****

28.01.2015 | SLUMBERLAND OP AVS

26.01.2015 | IVANOV OP FOCUS TV

25.01.2015 | RECENSIE IVANOV DESTANDAARD

25.01.2015 | RECENSIE IVANOV COBRA.BE ****

13.01.2015 | SLUMBERLAND TRAILER

16.10.2014 | OPENING 10 JAAR PASSA PORTA

05.06.2014 | ZIGZAG ZIGZAG IN DE SELECTIE THEATERFESTIVAL

23.05.2014 | XPERIMENTS IN A BLACK BOX

07.05.2014 | VISITING TERVUREN

19.02.2014 | LENZ ETCETERA

15.02.2014 | BESPREKING LENZ IN DE STANDAARD

01.02.2014 | DERNIERE AMERIKA

01.02.2014 | TRAILER LENZ

24.01.2014 | RECENSIE ZIGZAG ZIGZAG IN KNACK

22.01.2014 | PREMIERE ZIGZAG ZIGZAG

06.01.2014 | RUIMTEVAARDERS POCKET

29.11.2013 | RECENSIE AMERIKA THEATER HEUTE (DE)

20.11.2013 | RECENSIE AMERIKA MÜNCHNER FEUILLETON (DE)

21.11.2013 | RECENSIE AMERIKA CULT-ZEITING (DE)

10.10.2013 | TRAILER AMERIKA

06.10.2013 | RECENSIE AMERIKA THEATERKRITIKEN (DE)

04.10.2013 | RECENSIE AMERIKA SÜDDEUTSCHE ZEITUNG (DE)