ruimtevaarders

LILIOM THEATERKRANT

 

 

02.04.2016 | Theaterkrant | door Hein Janssen

 

Liliom is volks en mystiek tegelijk

 


‘Het is smerig, het hart. Het hoort op de slachtbank’, beklaagt Julie Zeller in een emotionele monoloog de liefde. Liliom, titelpersonage, uitvreter, de vader van haar nog ongeboren kind, is zojuist dood gevonden: op de vlucht voor de politie is hij in een elektriciteitsmast geklommen en geëlektrocuteerd. ‘Het is een groot geluk dat je dit is overkomen’, troostte haar beste vriendin Marie haar. Maar Julie verstart, ook als haar aartsrivaal Muskat haar medeleven komt betuigen. Pas zodra ze alleen is, breekt ze.

 

We bevinden ons op pakweg driekwart van de voorstelling Liliom, die regisseur Julie Van den Berghe brengt bij TA-2 (het ontwikkelingsplatform van Toneelgroep Amsterdam voor regisseurs) en Frascati Producties. De proloog van de voorstelling speelt zich praktisch op hetzelfde moment in het verhaal af, maar dan niet bij de nabestaanden, maar bij de overledene zelf. In een duister tribunaal wordt Liliom door De Magistraat over zijn leven aan de tand gevoeld en voorts veroordeeld tot zestien jaar vagevuur. Berouw toont hij allerminst. ‘Heeft u op aarde nog iets recht te zetten?’ ‘Ik zou nog graag Fiscur z’n schedel willen breken.’
 
In vogelvlucht: de Vlaamse Julie Van den Berghe (1981) studeerde in 2010 af aan de regieopleiding van de Amsterdamse Theaterschool. Op het ITs Festival sleepte haar voorstelling de Ton Lutz Prijs in de wacht, de prijs voor de beste regie van het afstudeerfestival. Datzelfde jaar begon ze als huisregisseur bij NTGent, in haar geboorteplaats. In 2013 regisseerde ze bij TA-2 en Frascati Producties Bloedbruiloft, van de Spaanse dichter García Lorca. Vanaf 2017 vormt ze ten slotte, samen met Guy Weizman, de artistieke kern van het Noord Nederlands Toneel. Haar grootvader was Hongaars, net zoals toneelschrijver Ferenc Molnár, die Liliom in 1909 schreef.
 
Op de vloer een grote, houten, ronde schijf – een provisorisch en vastgetimmerd onderstel van de draaimolen waar Liliom werkt, een podium op het podium. ‘Welke dame wil op het hertje?’ Als het knappe dienstmeisje Julie zich aandient en Liliom intiem met haar wordt, wordt carrousel-uitbater Muskat jaloers en stuurt Julie weg. Liliom komt voor haar op, maar het kost hem zijn baan. Samen trekken ze in bij mevrouw Hollinger, een vreemde, intrinsieke fotograaf, verre familie van Liliom. Liliom kan niet tegen het werkloze bestaan, het maakt hem nog opvliegender en agressiever dan hij al was.
 
Molnár (pseudoniem voor Ferenc Neumann) schreef een stuk met zeventien rollen, hier vertolkt door tien acteurs. De personages worden geteisterd door armoede; Molnár situeerde zijn stuk in de sloppen van Boedapest aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. De personages zijn volks en recht voor hun raap. Liliom maakt zich liever duidelijk met zijn vuisten dan met een weloverwogen argument. De taal (vertaling: Jibbe Willems) is eenvoudig en lomp, vol tautologieën en lompe scheldwoorden, noem het een gestileerd dialect.
 
Maar die taal, en de ondubbelzinnigheid van de personages, zit de voorstelling ook in de weg. Ja, Van den Berghe creëert een aanstekelijk en volks sfeertje, maar de personages blijven daarin zo eendimensionaal als wat. Bijna elke rol laat zich met een enkel bijvoeglijk naamwoord prima omschrijven: jaloerse vriendin met deugdzame man, corrupte agent, gevaarlijke vriend, en ten slotte opvliegende rokkenjager – Liliom zelf (gespeeld door Eelco Smits).
 
De enige twee personages met een zekere gelaagdheid zijn, misschien niet toevallig, de twee vrouwen die onvoorwaardelijk van Liliom houden: draaimoleneigenaresse Muskat (verborgen en terughoudend) en Julie (onomwonden en vol). Het zijn dan ook die twee actrices, respectievelijk Janni Goslinga en Hélène Devos, die met hun acteren het meeste indruk maken. Vooral die laatste transformeert prachtig van giechelend pubermeisje tot van verdriet doortrokken vrouw, eindigend in een technisch ingewikkelde monoloog, waarbij melodrama op de loer ligt, maar door intens en eerlijk spel, elke zin binnenkomt.
 
Leven en dood van een smeerlap, luidt de ondertitel, maar waar de één eindigt en de ander begint is in deze voorstelling lang niet zo eenduidig. Met duistere belichting en een raadselachtig (deels live) geluidsdecor maakt Van den Berghe van de rechttoe rechtaan scènes waaruit de voorstelling voornamelijk bestaat, toch een enigszins hallucinante beleving. Zo trekt ze de fantastische elementen die Molnár in het stuk aanbracht (de scènes in het vagevuur) mooi door in het hele verhaal – en wordt de grens tussen leven en dood diffuser.
 
In de laatste scène keert Liliom na zijn zestien jaar uitgezeten te hebben, terug uit het vagevuur. Er volgt een vage scène met Julie (die na een prachtig personage-changement nu gespeeld wordt door Chris Nietvelt), zijn dochter en een kom soep. Maar wat hier precies gebeurt, en vooral waarom, blijft erg onduidelijk. Alsof Van den Berghe niet goed wist wat ze hiermee aanmoest, wat Molnár hiermee bedoelde, dus het maar snel wegmoffelt. En ons daarmee toch deels onbevredigd Frascati weer uitstuurt.

 
> theaterkrant.nl

 
 


02.04.2016 | REVIEW LILIOM THEATERKRANT (nl)



NEWS ARCHIVE

01.07.2018 | INTERVIEW ANNE-CÉCILE VANDALEM LE MONDE (FR)

01.07.2018 | REVIEW ARCTIQUE THEATRAL MAGAZINE (FR)

26.06.2018 | DAS FRAÜLEIN INSTAGRAM TAKEOVER

16.05.2018 | TEASER ARCTIQUE

22.02.2018 | RECENSIE ARCTIQUE IOGAZETTE

31.01.2018 | RECENSIE ARCTIQUE RTBF.BE (FR)

30.01.2018 | VISITE AU THÉÂTRE NATIONAL

26.01.2018 | ARCTIQUE DEMANDEZLEPROGRAMME

25.01.2018 | REVIEW ARCTIQUE LE VIF (FR)

25.01.2018 | REVIEW ARCTIQUE L’ECHO (FR)

25.01.2018 | REVIEW ARCTIQUE LA LIBRE (FR)

24.01.2018 | INTERVIEW ANNE-CÉCILE VANDALEM BX1

22.01.2018 | INTERVIEW ANNE-CÉCILE VANDALEM BRUZZ.BE

16.01.2018 | VIDEO ARCTIQUE THÉÂTRE NATIONAL

29.12.2017 | DE STANDAARD TIPPING ARCTIQUE FOR 2018

30.08.2017 | START CONSTRUCTION ARCTIQUE

26.03.2017 | REVIEW KLOK VAN A VOLKSKRANT (nl)

21.03.2017 | RECENSIE KLOK VAN A IN DE THEATERKRANT

13.03.2017 | ANNOUNCEMENT KLOK VAN A OMROEP ZEELAND (nl)

07.11.2016 | TRISTESSES RTBF

03.10.2016 | TRISTESSES MEILLEUR SPECTACLE PRIX DE LA CRITIQUE

03.10.2016 | L’ECHO PRIX DE LA CRITIQUE TRISTESSES

30.06.2016 | TRISTESSES PRIX DE LA CRITIQUE

30.05.2016 | GAZ OP TAZ 2016

27.05.2016 | RUIMTEVAARDERS FACEBOOK

10.05.2016 | TRISTESSES TRAILER

09.05.2016 | INTERVIEW VIVIANE DE MUYNCK NACHTKRITIK (GER)

29.04.2016 | REVIEW TRISTESSES MOUVEMENT (FR)

20.04.2016 | RECENSIE TRISTESSES RTBF (FR)

20.04.2016 | REVIEW TRISTESSES LE SOIR (FR)

15.04.2016 | REVIEW TRISTESSES LE VIF (FR)

12.04.2016 | REVIEW TRISTESSES L’ECHO (FR)

12.04.2016 | REVIEW TRISTESSES LA LIBRE (FR)

08.04.2016 | INTERVIEW ANNE-CÉCILE VANDALEM BRUZZ (FR)

08.04.2016 | TRISTESSES L’ECHO (FR)

06.04.2016 | TRISTESSES LE SOIR (FR)

05.04.2016 | REVIEW LILIOM 8WEEKLY (nl)

04.04.2016 | INTERVIEW JULIE VAN DEN BERGHE NPO

04.04.2016 | REVIEW LILIOM DE VOLKSKRANT (nl)

04.04.2016 | REVIEW LILIOM NOORDHOLLANDS DAGBLAD (nl)

04.04.2016 | REVIEW LILIOM PAROOL (nl)

04.04.2016 | REVIEW LILIOM NRC (nl)

02.04.2016 | REVIEW LILIOM RIRO (nl)

02.04.2016 | REVIEW LILIOM THEATERKRANT (nl)

02.04.2016 | EELCO SMITS NOOIT MEER SLAPEN OP NPO

02.04.2016 | LILIOM TRAILER

31.03.2016 | RECENSIE LE GRAND CIRQUE KAROO (FR)

26.03.2016 | REVIEW LE GRAND CIRQUE KNACK (NL)

25.03.2016 | REVIEW LE GRAND CIRQUE DESTANDAARD (NL)

24.03.2016 | RECENSIE LE GRAND CIRQUE LALIBRE.BE (FR)

20.03.2016 | REVIEW LE GRAND CIRQUE DEMORGEN (NL)

20.03.2016 | INTERVIEW SIMON DE VOS RADIO KLARA (NL)

08.03.2016 | TEASER LE GRAND CIRQUE

02.01.2016 | BEST WISHES FOR 2016

20.12.2015 | SLUMBERLAND CD & THEATRE NOW PRIZE

03.12.2015 | VACATURE STAGAIR ASSISTENT SCENOGRAFIE

30.10.2015 | GAZ TRAILER

01.10.2015 | GAZ OP TOUR

11.06.2015 | SLUMBERLAND SELECTED FOR THEATERFESTIVAL 2015

20.04.2015 | RECENSIE GAZ IN DE STANDAARD

20.04.2015 | REPORTAGE GAZ WTV

18.04.2015 | REVIEW GAZ IN FOCUS KNACK (nl)

18.04.2015 | REVIEW GAZ CUTTING EDGE

16.03.2015 | TOM LANOYE ON POMPIDOU (NL)

03.04.2015 | INTERVIEW TOM LANOYE OP WTV (nl)

03.04.2015 | GAZ OP HOERA CULTUUR!

01.04.2015 | INTERVIEW WITH VIVIANE DE MUNCK

26.03.2015 | XS FESTIVAL

20.02.2015 | REVIEW SNEEUW KNACK (nl)

15.02.2015 | REVIEW SNEEUW THEATERKRANT (nl)

13.02.2015 | REVIEW SNEEUW DE STANDAARD (nl)

10.02.2015 | RECENSIE SLUMBERLAND DE MORGEN (nl)

10.02.2015 | IVANOV INTERVIEW OP INFOCULTUUR

04.02.2015 | REVIEW SLUMBERLAND IN KNACK (nl)

042.02.2015 | REVIEW SLUMBERLAND DE STANDAARD (nl)

29.01.2015 | RECENSIE IVANOV DEMORGEN ****

28.01.2015 | RECENSIE IVANOV KNACK ****

28.01.2015 | SLUMBERLAND ON AVS

26.01.2015 | IVANOV ON FOCUS WTV

25.01.2015 | RECENSIE IVANOV DESTANDAARD

25.01.2015 | RECENSIE IVANOV COBRA.BE ****

13.01.2015 | SLUMBERLAND TRAILER

16.10.2014 | OPENING 10 YEARS PASSA PORTA

05.06.2014 | ZIGZAG ZIGZAG SELECTION THEATERFESTIVAL

23.05.2014 | XPERIMENTS IN A BLACK BOX

07.05.2014 | VISITING TERVUREN

19.02.2014 | LENZ ETCETERA (NL)

15.02.2014 | REVIEW LENZ DE STANDAARD (NL)

01.02.2014 | DERNIERE AMERIKA

01.02.2014 | TRAILER LENZ

24.01.2014 | RECENSIE ZIGZAG ZIGZAG IN KNACK (NL)

22.01.2014 | PREMIERE ZIGZAG ZIGZAG

06.01.2014 | RUIMTEVAARDERS POCKET

29.11.2013 | REVIEW AMERIKA THEATER HEUTE (DE)

20.11.2013 | REVIEW AMERIKA MÜNCHNER FEUILLETON (DE)

21.11.2013 | REVIEW AMERIKA CULT-ZEITING (DE)

10.10.2013 | TRAILER AMERIKA

06.10.2013 | REVIEW AMERIKA THEATERKRITIKEN (DE)

04.10.2013 | REVIEW AMERIKA SÜDDEUTSCHE ZEITUNG (DE)